Yahudilerin Özel Günü Nedir?
Bir gün, bir arkadaşımın “Yahudilerin özel günü nedir?” diye sorması üzerine, bir an düşündüm. “Hangi özel günleri var ki?” diye. Yani, tabii ki bazı günlerin daha özel olduğunu biliyoruz, ama gerçekten ne kadar biliyoruz? Biraz iç sesime kulak verdim ve olayın derinliklerine inmeye karar verdim. Çünkü bu gibi sorular, genellikle “yok ya, o kadar da derin değil” diye geçiştirilse de, aslında bir yığın kültürel ve dini anlam barındırıyor. Hem de bazen o kadar karmaşık bir hal alıyor ki, ben bile düşündükçe kafa karıştırıcı hale geliyorum. Neyse, biraz araştırma yaptıktan sonra, karşımıza birkaç önemli özel gün çıktı. Hadi bunları biraz daha eğlenceli bir şekilde inceleyelim.
Yahudi Takvimi: Ne Zaman Başlıyoruz?
Yahudi takvimi, miladi takvimden farklı bir şekilde işler. Yani, bir Yahudi için yılbaşı, bizim yılbaşımız gibi 31 Aralık’ta kutlanmaz. Onlar, Rosh Hashanah’ı kutlarlar. Evet, kulağa biraz farklı geliyor, değil mi? Neyse ki bu “Rosh Hashanah” bir tür yılbaşı, ama biraz daha mistik ve anlam yüklü. Yahudiler, bu günde yeni bir yılın başlangıcını kutlarlar. Ancak, tabii ki bu yılbaşı kutlamaları bizim alışık olduğumuz, yılbaşı partileri gibi değil. “Saatler gece 12’yi vurdu, hadi kalkın, eğlenelim” tarzı bir kutlama değil, daha çok bir içsel hesaplaşma ve dönüşüm zamanı.
Düşünsenize, bir yılbaşı kutlamasında gece yarısı herkese sarılırken “Bu yıl gerçekten daha iyi bir insan olacağım, söz veriyorum!” demek gibi bir şey. Ama tabii kimse sarhoş olmuyor ve kimse dans etmiyor. Ama bu ruhani hava bambaşka bir şey. “Yeni bir yıl, yeni ben” modunda. Eğer bir Yahudi, bu günü ciddiye alırsa, sadece geçmişi değil, geleceği de sorgular. Belki biraz derin ama… aslında oldukça anlamlı, değil mi?
Yom Kippur: “Affedebilir miyim?”
Rosh Hashanah’dan sonra gelen Yom Kippur, başka bir özel gündür. Bu, “Yahudi tövbesi” olarak da bilinir. Yani, bir nevi “Affedebilir miyim?” diye tanıdıklarınıza sorma günü. Bunu, bir nevi o senenin sonunda yapılacak bir içsel temizlik gibi düşünebiliriz. “Benim yaptığım hatalar neydi, kimleri kırdım, neyi yanlış yaptım?” Yom Kippur, aslında tüm bunların üzerine düşünme günü. Ama burada önemli olan, gerçekten samimi bir şekilde tövbe etmek. Bu, sadece “Evet, bu sene koca bir yıl geçirdim ve gerçekten çok kötü oldum, ama bir sonraki yıl daha dikkatli olacağım” demek gibi değil. Yom Kippur’da, hataların ve pişmanlıkların gerçekten üzerine gidilmesi bekleniyor. Bu biraz “yeni yıl kararları” gibi bir şey, ama çok daha derin.
Hanuka: “Evet, O Kırmızı Çocuk!”
Bu kutlama, genellikle “Hanuka” adıyla anılır ve biraz daha eğlenceli bir özellik taşır. Bu kutlama, ışıkların yedi gün boyunca yanmasıyla meşhurdur. Bir çeşit ışık festivali gibi düşünülebilir, ama tabii ki derin bir anlamı var. Zaten Yahudi geleneklerinde ışık çok önemli bir semboldür. Hanuka’yı kutlayanlar, küçük çocuklara dört köşe mumlar kullanarak bir tür oyun oynarlar. Gerçekten de, bu günlerde her şey daha renkli, daha neşelidir. Ama aslında temel olarak, Yahudi halkının Maccabees tarafından tarihsel bir zafer kazanmış olması kutlanır. Yani, hem kutlama hem de bir tür tarihsel kutlama gibi bir şey.
Pesah: Kırmızı Etli Yemekler, Ama Farklı
Pesah, Yahudilerin en bilinen özel günlerinden biridir. Mısır’dan çıkışlarının kutlamasıdır. Yani, bir tür “özgürlük” hikayesi. İnsanlar, özellikle geleneksel akşam yemeği olan “Seder”de bir araya gelirler. Tabağınızda mayasız ekmek, otlar, tuzlu su ve kırmızı et olmalı. Tabii, her şeyin hikayesi var. Tuza batırılan yeşillikler, Mısır’daki kölelik zamanını sembolize eder. Eğer bir arkadaşınız Yahudi ise ve Pesah zamanı yemeğe davet edildiyse, bunu kesinlikle deneyimlemenizi öneririm. Ama dikkat edin, ekmeğiniz maya içermiyor. Kısacası, bu özel günde biraz tarihsel ve biraz da gurme bir yolculuğa çıkıyorsunuz.
Şabat: “Bugün Cuma, Ama Beni Arama!”
Bir başka Yahudi özel günü de Şabat. Bu, haftanın her Cuma günü başlar ve Cumartesi günü biter. O günün özelliği, Yahudi halkının dinlenmesi gereken bir gün olmasıdır. Yani, telefonlar kapalı, işler duruyor. Şabat günü, sadece Yahudi aileleri değil, her insanın ruhunu dinlendireceği bir gün olarak kabul edilir. Tabii, bir arkadaşınız sizi Şabat günü ararsa ve cevap alamazsa, biraz rahatsız olabilir, “Ne oldu ya, ne bu ilgisizlik?” diyebilirsiniz. Ama, işte o zaman işler farklıdır, çünkü o gün gerçekten dinlenilir ve tüm günün anlamı bu iç huzuru bulmaktır. O yüzden, “Bugün Cuma, beni arama!” demek gayet yerinde olur.
Sonuç: Bu Özel Günler, Bizi Birleştiriyor
Yahudi özel günleri, sadece tarihsel ya da dini anlam taşımıyor. Onlar, aslında herkesin içsel bir huzura kavuşabileceği, geçmişi sorgulayabileceği ve geleceğe dair umutlar besleyebileceği zamanlardır. Kısacası, bunlar birer kutlama değil, aslında kendi iç yolculuğumuzu yapmamıza yardımcı olan günlerdir. Hangi kültürden, hangi inançtan olursak olalım, bazen durup kendimize sorular sormak, bazen de bir araya gelip ışık yakmak gerekiyor. Ne dersiniz? Belki de bazen ışığa daha çok ihtiyaç duyarız.